معافیت تک فرزندی با توجه به تک فرزند بودن بسیاری از خانواده های ایرانی از جمله معافیت های پرکاربرد در قانون نظام وظیفه ایران محسوب می شود. نکته ای که باید بدانید این است که در این قانون عنوان معافیت تک فرزندی وجود دارد، بلکه این نوع معافیت از تبصره های خاص معافیت کفالت و جزئی از انواع آن محسوب می شود.
از طرف دیگر در قانون به صورت مستقیم به مزایای خاص تک پسر بودن در سربازی اشاره نشده است، اما می توان گفت که در بسیاری از موارد محل خدمت سربازی فرزند تک پسر در استان یا شهر محل زندگی فرد خواهد بود. حال با تمامی این موارد می خواهیم با ابعاد مختلف معافیت تک فرزندی و مزایای آن در واقعیت دنیای سربازی آشنا شویم، با مشاورن آویژه در ادامه همراه باشید.
معافیت تک فرزندی، بخشی از معافیت کفالت
معافیت تک فرزندی بر اساس گفته هایی که تا به اینجا داشتیم، جزئی از معافیت کفالت محسوب می شود. معافیت کفالت به نوعی از معافیت گفته می شود که به واسطه اثبات نیاز یکی از اعضای درجه یک خانواده به مشمول است.
بگذارید کمی ساده تر توضیح دهیم، فرض کنید که پدر خانواده از دنیا رفته و امرار معاش و زندگی مادر بر اساس کمک و حضور تک پسر خود امکان پذیر است. از این رو با اعزام وی به سربازی و عدم حضور برای مدتی مشخص می تواند به زندگی مادر آسیب بزند و شاید وی بدون حضور پسر خود امکان ادامه زندگی را نداشته باشد. در این حالت بر اساس قانون نظام وظیفه، مشمول از خدمت سربازی معاف می شود.
معافیت کفالت انواع مختلفی دارد که یکی از شرایط و حالت های آن تک پسر یا تک فرزند بودن مشمول است. اما برای این که امکان استفاده از معافیت تک پسری برای مشمول ایجاد شود لازم است شرایط خاصی وجود داشته باشد که در ادامه به آن ها اشاره خواهیم کرد.
شرایط قانون معافیت تک فرزندی
اگر بخواهیم ساده و صریح این مسئله را مورد بررسی قرار دهیم می توانیم اینگونه عنوان کنیم که بر عهده داشتن کفالت مادر، پدر یا عضوی از اعضای خانواده (مانند خواهر یا برادر) شرط اصلی استفاده از معافیت کفالت برای تک پسر محسوب می شود. بر این اساس می توان حالت های زیر را در نظر گرفت:
| حالت های مختلف معافیت تک فرزندی |
شرایط |
| کفالت برای سه خواهر |
· مشمول دارای سه خواهر باشد.
· تحت پوشش بودن (کمیته امداد یا سازمان بهزیستی) خانواده
|
| بالا بودن سن پدر |
· سن پدر برای معافیت سربازی تک فرزند بیش از 75 سال باشد
· در صورت کمتر بودن سن پدر (از 75 سال) با اثبات از کارافتادگی وی امکان دریافت معافیت تک فرزندی وجود دارد.
|
| فاقد شوهر بودن مادر |
· فوت پدر و یا طلاق پدر و مادر (حداقل 30 ماه از مدت زمان فوت پدر و یا طلاق مادر باید گذشته باشد)
· عدم ازدواج مجدد مادر
|
| کفالت خواهر مجرد یا برادر زیر 18 سال |
· در صورتی که مشمول دارای خواهر یا برادر کمتر از 18 تحت کفالت خود باشد. |
| کفالت پدربزرگ یا مادربزرگ |
· در صورتی که پدربزرگ یا مادربزرگ فرزندی در قید حیات نداشته باشند و مشمول تک نوه پسر بالای 18 سال آن ها باشد. |
توجه داشته باشید که در تمامی حالت های ذکر شده برای معافیت سربازی تک فرزندی مشمول باید فاقد غیبت سربازی باشد. در صورتی که مشمول غیبت سربازی داشته باشد برای استفاده از این نوع معافیت باید مدارک لازم جهت موجه کردن غیبت خود را به سازمان نظام وظیفه ارائه دهد.
شرایط عدم دریافت معافیت تک فرزندی
در موارد بالا، شرایط دریافت معافیت تک فرزندی را مورد بررسی قرار دادیم، حال سوال اینجاست که در چه شرایطی مشمول نمی تواند از این نوع معافیت کفالت بهره مند شود؟
در حالت کلی خارج از شرایط بالا امکان دریافت معافیت کفالت یا معافیت تک فرزندی وجود ندارد. بر این اساس برای شرایطی مانند موارد زیر این نوع معافیت صادر نمی شود:
امکان صدور معافیت برای کفالت نامادری وجود ندارد.
امکان صدور معافیت برای کفالت خواهر یا برادر ناتنی وجود ندارد.
چیزی تحت عنوان کفالت دایی، عمو، خاله و ... در قانون نظام وظیفه وجود ندارد.
امکان صدور معافیت برای کفالت پدرزن یا مادرزن وجود ندارد.
در صورت ازدواج مجدد مادر، امکان صدور کفالت مادر وجود ندارد.
بنابراین حتی در صورت تک پسر بودن، برای موارد فوق امکان دریافت معافیت تک فرزندی وجود نخواهد داشت.
مراحل دریافت معافیت تک فرزندی
برای دریافت معافیت تک فرزندی لازم است مراحل خاصی طی شود که عبارتند از:
🛑 مراجعه به یکی از دفاتر پلیس +10 و دریافت دفترچه اعزام به خدمت سربازی
🛑 تکمیل فرم شماره یک (وضعیت مشمول) توسط فرد مشمول
🛑 مراجعه به مرکز بهداشت جهت انجام واکسیناسیون و تکمیل فرم شماره 5
🛑 مراجعه به پزشک معتمد جهت معاینه اولیه و تکمیل فرم شماره 2
🛑 تکمیل فرم استفاده از معافیت کفالت
🛑 تکمیل فرم های مرتبط با نوع معافیت کفالت
🛑 اطلاع رسانی از طریق پیامک جهت تشکیل جلسه کمیسیون بررسی معافیت کفالت
🛑 حضور در جلسه کمیسیون تخصصی همراه با فرد تحت تکفل
🛑 در صورتی که نوع تکفل پیری یا از کارافتادگی پدر باشد، ارائه مدارک پزشکی و پرونده وی در یکی از بیمارستان های نیروی های مسلح کافی خواهد بود.
پایان این مراحل با اعلام نظر نهایی کمیسیون تخصصی معافیت کفالت صورت می گیرد. نکته ای که باید بدانید این است که امکان اعتراض به رای نهایی صادر شده برای یک مرتبه وجود دارد و در صورت اعتراض تمامی روند دریافت معافیت از ابتدا آغاز می شود.
همچنین باید در نظر داشته باشید در صورت عدم موافقت کمیسیون با معافیت کفالت، تاریخ اعزام سربازی مشمول به صورت خودکار تعیین و از طریق پیامک به وی اطلاع داده می شود.
مدارک مورد نیاز برای معافیت تک فرزندی
حال سوال اینجاست که برای شروع فرایند دریافت معافیت تک فرزندی (کفالت) چه مدارکی مورد نیاز است. در ادامه مدارک لازم جهت ارائه به پلیس +10 و کمیسیون تخصصی معافیت کفالت را ارائه کردیم:
🟡 مدارک هویتی مشمول – شامل اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی
🟡 مدارک هویتی مورد کفالت (مکفول) – شامل اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی
🟡 مدارک لازم جهت توجیه غیبت سربازی (در صورت لزوم)
🟡 مدارک لازم کفالت بر اساس نوع آن
به طور مثال برای دریافت کفالت مادر لازم است مدارک طلاق وی و یا مدارک فوت پدر به پلیس +10 ارائه شود. همچنین در نظر داشته باشید در زمان مراجعه به کمیسیون تخصصی کفالت لازم است این مدارک را همراه داشته باشید.
- گواهی موقت مدرک تحصیلی و یک نسخه از کپی آن
- یک قطعه عکس رنگی 4*3 با پشت زمینه سفید
شما با در دست داشتن این مدارک می توانید روند معافیت تک فرزندی را از طریق دفاتر پلیس +10 آغاز کنید.
مزایای تک فرزندی در سربازی
مسئله مهم دیگری که در خصوص تک فرزندی یا تک پسر بودن وجود دارد این است که آیا تک پسر در شهر خود خدمت می کند؟ قانون نظام وظیفه به صراحت و مستقیم در خصوص سربازی تک پسر در شهر خود صحبت نکرده است.
در کلام ساده تر از نظر قانونی سازمان نظام وظیفه موظف به تقسیم مشمول تک پسر یا تک فرزند به یگان های خدمت در شهر یا استان محل زندگی فرد نیست، اما نکته ای که باید بدانید این است که تاثیر تک پسر بودن در سربازی چندان هم کم نیست.
در کلام ساده تر معمولا مشمولان تک فرزند یا تک پسر شانس بیشتری برای تقسیم به یگان های سربازی در استان یا شهر محل زندگی خود دارند. این شانس در مشمولان با مدارک تحصیلی بالاتر افزایش پیدا کرده و تقریبا می توان گفت که این دست از مشمولان غالبا در شهر یا استان محل زندگی خود خدمت سربازی را انجام می دهند. همچنین در خصوص سایر مزایای مربوط به سربازی مانند مرخصی، درجه نظامی، حقوق پرداختی و ... نیز تک پسر بودن هیچ تاثیر قانونی و عملی ندارد.
سخنی از مشاوران آویژه
در حالت کلی معافیت تک فرزندی از جمله تبصره های معافیت کفالت محسوب می شود. بر اساس قانون مشمول زمانی می تواند از این نوع معافیت استفاده کند که یکی از اعضای خانواده تحت کفالت وی باشد. به طور مثال در صورتی که مادر بدون شوهر باشد، مشمول به عنوان تک پسر می تواند از شرایط معافیت کفالت بهره مند شود.
همچنین در نظر داشته باشید که از نظر قانونی تک پسر بودن تاثیر مستقیمی در روند سربازی ندارد، اما می تواند شانس تقسیم مشمول به یگان های خدمت در شهر یا استان محل زندگی را افزایش دهد.
سوالات متداول
❓معافیت تک فرزندی به چه معنی است؟
معافیت تک فرزندی یا تک پسر بودن یکی از زیر مجموعه های معافیت کفالت است. بر این اساس مشمول به عنوان تک فرزند یا تک پسر در صورت داشتن شرایط کفالت می تواند از معافیت دائم سربازی بهره مند شود.
❓ آیا مدرک تحصیلی مشمول در معافیت تک فرزندی تاثیرگذار است؟
خیر- در قانون اشاره ای به تاثیر مدرک تحصیلی مشمول برای دریافت معافیت تک فرزندی نشده است.
❓ آیا به رای نهایی کمیسیون تخصصی کفالت می توان اعتراض کرد؟
بله – برای یک مرتبه امکان اعتراض به رای نهایی کمیسیون وجود دارد.
منبع : یک راه عالی برای معافیت سربازی
سازمان های امریه سربازی 1400: